زکی شمس‌آبادی؛ از آلبوم رجز تا ارکستر اریکه ایرانیان
زندگی و آغاز
جواد زکی شمس‌آبادی با نام هنری زکی شمس یا زکی شمس‌آبادی می‌خواند. چارتمتریک زادگاه را شهرری تهران نوشته و او را خواننده، آهنگساز و تنظیم‌کننده معرفی کرده است. خبرهای کنسرت ۱۴۰۴ نیز نام کامل جواد را به کار برده‌اند. آموزش از آواز گروهی و سرود شروع شد، بعد کیبورد الکترونیک. از یازده‌سالگی مبانی را با کیبورد و پیانوی کلاسیک کار کرد و حدود دو سال بعد به صحنه رسید. در سال‌های بعد سازهای برنجی و گیتار را هم گرفت. در سربازی برنج را به دیگران درس داد. پس از خدمت، کارشناسی مهندسی مکانیک سیالات گرفت و مدتی مهندسی را با موسیقی موازی کرد. این مسیر دو شغلی در نسل پاپ دهه هشتاد آشناست: مدرک فنی، کار هنری.
اساتید در خبرنامهٔ ۲۰۰۹ ایران‌میوزیک محمدرضا لطفی، دکتر دیبازر و ظهیرالدینی آمده‌اند. چارتمتریک دیبازر، لطفی، خلعتبری و پازوکی را نام برده است. اشتراک لطفی و دیبازر قابل اتکاست؛ خلعتبری و پازوکی را منبع متأخرتر افزوده است. لطفی استاد موسیقی ایرانی است؛ حضور نام او در شرح حال یک پاپ‌خوان یعنی لایهٔ تئوری و سنت، حتی اگر کاتالوگ پاپ بماند. ایران‌میوزیک نوشته از پانزده‌سالگی موسیقی را با پیانوی کلاسیک آغاز کرد و در برنامه‌ها و کنسرت‌ها نواخت. چارتمتریک یازده‌سالگی را مبدأ کیبورد دانسته است. دو سن، دو مرحله‌اند: شروع ساز، و جدی شدن کلاسیک.
آلبوم «رجز» در ۱۳۸۶/۲۰۰۷ نقطهٔ ورود بازار است. چارتمتریک ضبط را استودیو آوا پندار، میکس و مستر را رضا بیگی نوشته و از همکاری ترانه‌سرایان یغما گلرویی و بهمن محمدزاده گفته است. خبرنامهٔ ۱۱ مارس ۲۰۰۹ ایران‌میوزیک رجز را شصت‌ویکمین اثر مؤسسهٔ فرهنگی هنری پیغام سحر دانسته، مناسبت میلاد پیامبر و نوروز را ذکر کرده و قطعات آهو، فاصله کوتاهه، چراغ قرمز، غربت، سرنوشت، علامت سئوال، دیوونه و آدمک را با شعر محمدزاده فهرست کرده است. نوازندگان همان گزارش: علی هدایتی فلوت عربی، رضا کیهانی گیتار باس و الکتریک، محمدعلی ایرج‌پور ترومبون، میثم سالکی ترومپت، خود زکی پیانو و سینتی‌سایزر. خواننده و نوازنده هر دو خود اوست. سهم گلرویی در خبر همزمان نیامده و باید با احتیاط از چارتمتریک نقل شود نه به‌عنوان لیست قطعه‌به‌قطعهٔ ۲۰۰۹.
جهانی پرس در آذر ۱۴۰۴ نوشته بیش از هشتاد اثر در کتابخانه ملی ثبت کرده است. این عدد را ادعای حقوقی-آرشیوی بدانید نه شمار آهنگ پخش‌شده در رادیو. اهمیتش این است که تولید را بلندمدت و مکتوب نشان می‌دهد، حتی اگر شهرت عمومی با ستاره‌های تیتراژ نخواند.
مسیر هنری
رجز پاپ ارکسترال-استودیویی اواخر دهه هشتاد است: برنج، فلوت عربی، سینتی، شعر محمدزاده. چارتمتریک از همکاری با طوی‌جان نیازی در ۲۰۱۰ گفته و کیفیت را نزدیک پاپ بین‌المللی با ورک‌استیشن پروتولز دانسته است. آلبوم «مرد بارانی» در پلی‌موزیک حدود دوازده سال پیش از بازدید صفحه، هفت قطعه و حدود بیست‌وپنج دقیقه دارد. ترانه: آبا عابدین، مهشاد عرب، فرهاد جهانی، یاسر خیری، هادی زینتی، بهمن محمدزاده، خود زکی. موسیقی: حامد حنیفی، علی رهبری، طوی‌جان نیازی، امیرعلی زمانیان، زکی. تنظیم: پازل بند (آرین بهاری و علی رهبری)، مهران عباسی، نیازی، میلاد اکبری. قطعات: تو چشمات نسخهٔ رادیو پازل، بی‌هوا، وقتشه فریاد بزنم، دلواپسی، میلاد من رادیو ادیت پازل، تنهایی رادیو ادیت پازل، مسافر. یعنی مسیر از مؤسسهٔ پیغام سحر به همکاری با پازل بند و تنظیم‌های رادیویی رسیده است؛ پرش از پاپ ۱۳۸۶ به صدای دهه نود.
گانجاموزیک آلبوم Lovely Song و مرد بارونی را ثبت کرده و تک‌آهنگ‌هایی چون مشتی، سلطان قلبم، سلام، خاطرات قدیمی، خندت مثه قنده، مال من باش، پدر و یادش بخیر را نشان داده است. بیاموزیک حدود سی تک‌آهنگ زیر نام زکی شمس فهرست کرده: آسمون دلوم، مشتی، رفیق خوبمی، تابستون داغ، سلطان قلبم، سلام، خاطرات قدیمی، خندت مثه قنده، مال من باش، پدر، یادش بخیر، به من فرصت بده، داستان من، تولد، خودی، یادته، بی‌رحم، قلب من، خاکستری، گل من کو، مادر، شبهای من، خوب بلدم، کجاش انصافه آنپلاگد، با عشق، دختر، دمتم گرم، لب تر کن، ایران ایران. ویدیوها در گانجا: خاطرات قدیمی، با عشق، نگارم. چارتمتریک پرطرفدارها را تولد، نگارم و پل نوشته است. مسیر پس از دو آلبوم، تک‌آهنگ پاپ احساسی و مناسبتی است با بازگشت‌های آنپلاگد و نسخهٔ کنسرت.
نقطهٔ عطف صحنه در خبر میزان آنلاین ۲۲ آذر ۱۴۰۴ آمد: کنسرت ۲۷ آذر در سالن اریکه ایرانیان با ارکستر کامل زهی، بادی و کوبه به رهبری علی فرهنگی. روابط عمومی پروژه آن را نخستین بار با این ترکیب برای او دانسته و گفته علاوه بر قطعات شناخته، کارهای تازه‌ساخته با تنظیم ارکسترال اجرا می‌شود. موسیقی فارس از زبان او نقل کرده در رپرتوار حدود هفتاد درصد جدید است و سی درصد به رجز برمی‌گردد؛ آلبومی که هنوز هویتش را می‌سازد. جهانی پرس صحنه را پس از دو دهه تولید «زندگی روی صحنه» خوانده است. یعنی کارنامهٔ طولانی استودیو، و صحنهٔ ارکسترال به‌عنوان فصل تازه نه روال سالانه از ابتدا.
سبک و صدا
سبک از پاپ با لایهٔ برنج و سینتی در رجز شروع شد. فلوت عربی و ترومبون در ۱۳۸۶ رنگ مشرق‌زمینی-جاز به پاپ فارسی می‌داد که در تک‌آهنگ‌های بعدی لزوماً تکرار نشد. مرد بارانی با پازل بند به پاپ رادیویی دهه نود نزدیک شد: ادیت کوتاه، رنگ گروه پاپ جوان. تک‌آهنگ‌های بعد زبان عاشقانه و خانوادگی دارند: پدر، مادر، تولد، خاطرات قدیمی. ایران ایران لایهٔ میهنی است. آنپلاگد کجاش انصافه و نسخهٔ کنسرت بچه مردم، بازگشت به بافت لخت‌ترند. کنسرت اریکه اعلام پاپ ارکسترال است: زهی و بادی، نه فقط پلی‌بک.
آموزش کلاسیک و نام لطفی نباید شنونده را به سنت‌آواز ببرد. کاتالوگ پاپ است. آنچه از آموزش می‌ماند، کنترل پیانو و تنظیم است. خودش در رجز نوازندهٔ شستی است. مهندسی مکانیک در سبک شنیده نمی‌شود؛ فقط توضیح می‌دهد مسیرش از هنرستان شبانه نبود، از دانشگاه فنی و اساتید آزاد بود. چارتمتریک کیفیت ۲۰۱۰ را با معیار پاپ بین‌المللی ستوده؛ این جملهٔ پایگاه داده است نه نقد مستقل، اما جهت تولید با پروتولز را می‌گوید.
صدای آوازی در خدمت ملودی پاپ است، با اوج‌های احساسی رایج. تفاوتش با فایل‌خوان‌های بی‌آلبوم، وجود رجز به‌عنوان سند آغاز با نوازنده و شعر مشخص است. تفاوتش با ستاره‌های تیتراژ، شهرت کمتر و تولید طولانی در سایه است. موسیقی فارس از تعادل گذشته و حال در رپرتوار کنسرت گفته است؛ این خودآگاهی سبکی است: رجز را نمی‌کشد، به ارکستر امروز برمی‌گرداند.
آثار و همکاری‌ها
رجز ۱۳۸۶ با محمدزاده، پیغام سحر، آوا پندار، بیگی، و نوازندگان برنج و گیتار و فلوت. مرد بارانی با پازل بند، نیازی، حنیفی، رهبری، زمانیان و جمع ترانه‌سرایان. Lovely Song در گانجا به‌عنوان آلبوم آمده است. تک‌آهنگ‌های پرتکرار: نگارم، تولد، پل، خاطرات قدیمی، با عشق، پدر، مادر، سلطان قلبم، خودی. ایران ایران مناسبتی است. بچه مردم نسخهٔ کنسرت در گانجا آمده و با فصل صحنه می‌خواند.
همکاران کلیدی: محمدزاده از رجز تا مرد بارانی؛ نیازی در ۲۰۱۰ و آلبوم بعد؛ پازل بند در ادیت رادیو؛ علی فرهنگی در رهبری ارکستر ۱۴۰۴. گلرویی را فقط با قید منبع متأخر ذکر کنید. بیش از هشتاد اثر ثبت کتابخانه ملی ادعای حجم تولید است. ویدیوی نگارم و خاطرات قدیمی تصویر را به کاتالوگ اضافه می‌کنند. میزان آنلاین کنسرت را نقطهٔ عطف کارنامه خوانده است؛ با توجه به دو دهه تأخیر صحنهٔ ارکسترال، این تعبیر با روایت خود هنرمند می‌خواند.
جایگاه
زکی شمس‌آبادی نمونهٔ پاپ‌خوان مؤلف-مهندس شهرری است که آلبوم رسمی ۱۳۸۶ داد، با پازل بند به رادیو نزدیک شد، ده‌ها تک‌آهنگ در سایه منتشر کرد و در ۱۴۰۴ با ارکستر به سالن اریکه رفت. جایگاهش در حافظهٔ عمومی پایین‌تر از ستاره‌های هم‌نسل تیتراژ است و در کارنامهٔ تولیدی بالاتر از بسیاری فایل‌خوان‌ها. رجز لنگر هویتی است که خودش در گفت‌وگو هنوز سی درصد کنسرت را به آن می‌دهد. در گوشه او را باید میان پاپ مستقل مجاز و پاپ ارکسترال متأخر گذاشت، نه در قفسهٔ ترند اینستاگرام.
نام جواد در خبر کنسرت، هویت حقوقی را روشن می‌کند؛ نام زکی شمس در آرشیوها برند صوتی است. هر دو را باید شناخت. شهرری به‌عنوان مبدأ، جغرافیای جنوب تهران را به پاپ استودیویی وصل می‌کند. اساتید لطفی و دیبازر اعتبار آموزشی‌اند حتی اگر ژانر پاپ بماند.
شنیدن در گوشه
شنیدن را از «رجز» شروع کنید، دست‌کم آهو، چراغ قرمز و فاصله کوتاهه، تا پاپ ۱۳۸۶ با برنج و شعر محمدزاده معلوم شود. بعد آلبوم «مرد بارانی» را با ادیت‌های پازل بند بشنوید: تو چشمات، میلاد من، تنهایی. از تک‌آهنگ‌ها «نگارم»، «تولد» و «پل» را به‌عنوان پرطرفدار چارتمتریک بگذارید. «خاطرات قدیمی» و «با عشق» را با ویدیو ادامه دهید. «پدر» و «مادر» لایهٔ خانوادگی‌اند. «ایران ایران» را جدا به‌عنوان مناسبتی گوش کنید. اگر نسخهٔ کنسرت «بچه مردم» را یافتید، کنار خبر اریکه بگذارید. آنچه در گوشه می‌ماند پاپ شهرری است که از رجز پیغام سحر آمد، از پازل بند گذشت و بعد از دو دهه روی صحنه با ارکستر کامل ایستاد.
این مقاله از منابع عمومی نوشته شده؛ متن ترانه بازنشر نمی‌شود.
