از کافه و تئاتر تا سالن میلاد؛ بمرانی و پاپ تلفیقی داخل ایران
آغاز و نام گروه
بمرانی نام گروهی است که در منابع فارسی فعالیتش را از سال ۱۳۸۷، از فضای مجازی و کافه‌ها، و سپس از آهنگسازی و اجرای زنده در تئاتر آغاز کرده و تا امروز از گروه‌های فعال داخل ایران مانده است. ویکی‌پدیای فارسی همین مسیر را با جزئیات بیشتری روایت می‌کند: ضبط آن آلبوم نخست با همکاری حمیدرضا بهزادیان، یک اجرای صحنه‌ای در مجتمع فنی تهران، سپس پیوستن مانی مزکی با هارمونیکا و جهانیار قربانی با گیتار الکتریک، و ضبط قطعه‌ای به نام «هنوز همونم» که بعدتر در آلبوم «جوراب‌های لخت» جای گرفت. کاتالوگ‌هایی که بنیان‌گذار را با نام دیگری جز بهزاد عمرانی معرفی می‌کنند با این روایت‌های مستند سازگار نیستند.
پس از پیوستن آرش عمرانی در جایگاه پیانو، گروه اجرای کافه‌های تهران را جدی‌تر کرد. کیارش عمرانی گیتار بیس را بر عهده گرفت و آبتین یغماییان درامز و پرکاشن. در این سال‌ها علاوه بر کافه، اجرا در خیریه‌هایی چون محک و در آموزشگاه‌های موسیقی هم در کارنامه آمده است. نام گروه از نام خانوادگی عمرانی می‌آید؛ منابع عمومی آن را به همین نسبت خانوادگی و هویت صحنه پیوند داده‌اند، نه به یک برند جدا از بنیان‌گذار.
سال‌های فعالیت در ویکی‌پدیا از ۱۳۸۸ تاکنون ثبت شده و ناشران رسمی نشر نوفه و نشر چکه هستند. وبگاه گروه bomrani.com در همان صفحه معرفی شده است. اعضای کنونی در دانشنامهٔ فارسی بهزاد عمرانی (خواننده و گیتار ریتم)، مانی مزکی (سازدهنی، ترومبون، یوفونیوم، سوسافون)، جهانیار قربانی (گیتار الکتریک، کورنت، ماندولین، یوکللی)، آرش عمرانی (پیانو، کیبورد، آکوردئون)، کیارش عمرانی (گیتار بیس، کنترباس، بانجو، گیتار کلاسیک) و سالار محمد اصغری (درامز) هستند. آبتین یغماییان عضو پیشین در درام و کاخون است. این فهرست سازها خودش بیانیهٔ سبک است: گروهی که هم هارمونیکا و بانجو دارد و هم سوسافون، از ابتدا بنا نبوده پاپ رادیویی تک‌خطی بسازد.
تئاتر، کودک و ورود به بازار رسمی
نخستین حضور جدی صحنهٔ نمایش در سال ۱۳۹۰ رخ داد. حسن جودکی و سجاد افشاریان گروه را برای نمایش «صد سال پیش از تنهایی ما» با بازی سیامک صفری در تئاتر شهر تهران به آهنگسازی و اجرا بردند. ویکی‌پدیا می‌گوید بمرانی حدود دو سال به‌صورت مداوم به آهنگسازی و اجرای تئاتر و اجراهایی موسوم به پژوهشی در آموزشگاه‌های تهران مشغول بود و در ۱۳۹۲ از سوی ادارهٔ نمایش به‌عنوان پرکارترین آهنگساز تئاتر معرفی شد. آوای هنر نیز تقدیر روابط عمومی تئاتر شهر در ۲۰۱۱ را ثبت کرده است. جدول تئاترهای دانشنامه شامل آثاری چون تبارشناسی دروغ و تنهایی، کانگورو، بام تهران، داستان زمستان، ننه دلاور بیرون پشت در، هفت شب با مهمان ناخوانده، بداهه‌گویی آلما، پروانه‌های غمگین من در یک صبح دل‌انگیز بهاری و رؤیای یک شب نیمه تابستان است؛ با کارگردانانی از سجاد افشاریان و سیامک صفری تا فرهاد آئیش، بهرام تشکر و مصطفی کوشکی. این حجم کار توضیح می‌دهد چرا صدای بمرانی پیش از آن‌که در برج میلاد شنیده شود، در سالن‌های تئاتر شهر و حافظ شکل گرفت.
نشر چکه سپس پیشنهاد آلبومی برای کودکان داد. «اتوبوس قرمز» در بیست‌وسوم خرداد ۱۳۹۳ منتشر شد؛ نخستین آلبوم رسمی گروه با تأیید وزارت ارشاد، ضبط‌شده در استودیو صبا در ۱۳۹۲. دانشنامهٔ آلبوم مدت را سی‌ویک دقیقه و چهل‌ودو ثانیه ثبت کرده و سبک را تلفیقی از بلوز، کانتری و فانک پرهیاهو دانسته است. روی جلد نوشته شده برای سه تا سیصدساله‌ها. قطعات ثبت‌شده شامل خانه بازی، ماشین بازی، پارک بازی، دریا بازی، سه‌چرخه بازی، اتوبوس قرمز و دودو اسکاچی است. همخوانان سارا احمدیه، نسترن نیک‌آیین و آیدا شادمان‌اند و میکس با کاوه عابدین. ویکی‌پدیا نوشته این آلبوم به نشر شانزدهم رسیده است؛ نشانه‌ای از گردش غیرعادی برای آلبوم کودک در بازار ایران.
آلبوم‌های پیش از مجوز، «آسمان زرد و خورشید آبی» در ۱۳۸۸ و «جوراب‌های لخت» در ۱۳۸۹، زیرزمینی ثبت شده‌اند. جوراب‌های لخت دوازده قطعه دارد و «هنوز همونم» یکی از آن‌هاست. این دو مجموعه همان دوره‌ای هستند که گروه هنوز در کافه و وب دیده می‌شد، نه در ویترین فروشگاهی.
مخرج مشترک و گذشتن و رفتن پیوسته
در همان سال ۱۳۹۳ ضبط آلبوم بزرگسال «مخرج مشترک» آغاز شد. انتشار نهم خرداد ۱۳۹۴ از نشر نوفه بود، با تهیه‌کنندگی احسان رسول‌اف و مدت چهل‌وهشت دقیقه و پنجاه‌ودو ثانیه. سبک دانشنامه تلفیقی از راک، کانتری و بالکان است و گروه از گروه‌های خارجی الهام گرفته بود. رونمایی در عمارت خانه‌ای در تهران که به خانهٔ گفتمان شهری یا خانهٔ وارطان هوانسیان شناخته می‌شود برگزار شد. رسول‌اف به نیابت از گروه دربارهٔ شکل‌گیری آلبوم حرف زد. میهمانان مستند شامل هوتن شکیبا، حمید پورآذری، روزبه اسفندارمز، فاطمه هاشمی، فریدون عموزاده خلیلی، نورالدین حیدری ماهر، سجاد افشاریان و امید نعمتی هستند. رونمایی‌های بعدی در خانهٔ زینت‌الملک شیراز، اصفهان و رشت برگزار شد و تور کنسرت شهرها را در پی داشت. آوای هنر از هشت شب کنسرت آزادی در تابستان ۲۰۱۵ و رویدادی در خانهٔ زینت‌الملوک قوامی در سوم ژوئن همان سال یاد کرده است.
فهرست قطعات مخرج مشترک در دانشنامه آمده است: کی چراغا رو خاموشی میکنه، خورشید دزد، غصه خورک، ایشالا، پیاده‌روی، ژلوفن و چایی، سیرک، جبر و احتمال، بندر تهران، پطروس فداکار و چرا میری. عمدهٔ آهنگ‌ها فضایی سرخوشانه دارند اما ژلوفن و چایی و بندر تهران تیره‌تر توصیف شده‌اند. ترانه‌ها بیشتر سرودهٔ خود گروه‌اند، با شعرهایی از احمد شاملو، امین منصوری، مارتین شمعون‌پور و سجاد افشاریان. الهام از شل سیلورستاین در دو قطعهٔ کی چراغا رو خاموشی میکنه و خورشید دزد ذکر شده است. میکس و مستر کاوه عابدین است. این آلبوم همان نقطه‌ای است که بمرانی از گروه تئاتریِ محبوبِ محفل به نامی با ویترین فروشگاهی تبدیل شد.
«گذشتن و رفتن پیوسته» در ۱۳۹۵ از نوفه منتشر شد. ضبط از ۱۳۹۴ آغاز شده بود. در این فاصله آبتین یغماییان از گروه جدا شد و در استودیو از درامر مهمان استفاده کردند. مراسم معرفی در پردیس چارسو به‌صورت آزاد برگزار شد و چند قطعه اجرا شد. آوای فردا از استقبال هواداران و حضور میهمانانی چون گروه پالت و دنگ‌شو در جشن امضا خبر داده است. بهزاد عمرانی فضای آلبوم را آرام‌تر و عاشقانه‌تر، با تأکید بر تنهایی و فقدان، توصیف کرده و گفته جنس نزدیک به کمدی و نزدیکی به بالکان و جیپسی حفظ شده است. ویکی‌پدیا پس از این آلبوم اجرا در سالن‌های بزرگ‌تری چون برج میلاد و سالن میلاد نمایشگاه بین‌المللی تهران را ثبت کرده است. گزارش‌های کنسرت جشنوارهٔ موسیقی فجر از اجرای قطعات همین آلبوم در برج آزادی، همراه با سردار سرمست در ترومپت، مهیار طهماسبی در ویولنسل و سالار اصغری در درامز، خبر داده‌اند.
سیزده‌چهل، آلبوم ۱۳۹۹ و کارهای تصویری
زمستان ۱۳۹۷ آلبوم «سیزده‌چهل» منتشر شد؛ حاصل پژوهش چندساله روی آثار آوانگارد پاپ دههٔ چهل ایران و بازتنظیم و بازخوانی آن‌ها. دانشنامهٔ آلبوم تاریخ را یازدهم بهمن ۱۳۹۷، ناشر را نوفه و تهیه‌کننده را احسان رسول‌اف ثبت کرده است. نام آلبوم به همان دهه اشاره دارد. میان منابع بازخوانی‌شده نام همایون خرم، جمشید شیبانی، ضیا مختارپور، قوامی، ویگن و اونیک آمده است. ملودی و ترانهٔ اصلی حفظ شده اما تم غربی و سازبندی تازه اضافه شده است. رونمایی در خانه موزه بتهوون بود، با تیزر و فروش محدود صد نوار کاست در کنار سی‌دی. سپس اصفهان و شیراز و تور کنسرت اروپا. نماهنگ «تو کجایی» را علی یاررستمی کارگردانی کرد؛ قطعه‌ای که عباس مهرپویا ساخته بود و خود بازخوانی اثری ایتالیایی است. فهرست دوازده قطعه شامل تو کجایی، اسب سفید، پری، سر کنم ای برگ خزان، تانگوی باد بهاری، روز و شب، افسانه، فردای روشن، جون مریم، شیدایی، نرگس شیراز و زندگی خوب است. این آلبوم بمرانی را از مؤلفِ ترانهٔ خودش به مفسر آرشیو پاپ پیش از انقلاب تبدیل کرد، بدون آن‌که سازبندی کافه‌ای گروه را کنار بگذارد.
آخرین آلبومی که دانشنامه تا زمان نگارش صفحه ثبت کرده، «احتمالاً قهرمانی در کار نیست» در مرداد ۱۳۹۹ از نوفه است. پلازا آن را پنجمین آلبوم استودیویی رسمی دانسته و تاریخ هجدهم مرداد ۱۳۹۹ را آورده است. دانشنامهٔ گروه همچنین آلبوم «شاید بهترین روزم گذشته» را با سال ۱۴۰۴ و ناشر خانه دوست در جدول آثار آورده است. چون جزئیات تولید این عنوان در منابع خبریِ در دسترس کمتر از آلبوم‌های پیشین مستند شده، باید آن را در حد ثبت عنوان و سال خواند، نه در حد روایت استودیویی کامل.
در سینما و تلویزیون، بمرانی موسیقی انیمیشن «مردی که لب نداشت» ساختهٔ میلاد شاهجانی با صداپیشگی فاطمه معتمدآریا، مستند «میراث ناپدری» نیما مهدیان، تیتراژ «خواب‌زده‌ها» فریدون جیرانی، تیتراژ فصل دوم خندوانه با اجرای زنده با تلفن هوشمند، موسیقی متن «مارموز» کمال تبریزی، و حضور در فیلم‌های خشم و هیاهو، بی‌نامی و «مگه تموم عمر چند تا بهاره» سروش صحت را در کارنامه دارد. آوای هنر نوشته همکاری با خندوانه نام گروه را بر سر زبان‌ها انداخت. ویکی‌پدیا شمار اجراها را بیش از صد نوبت در تهران، شیراز، رشت و اصفهان دانسته است.
سبک، سازبندی و جایگاه
ژانرهای ثبت‌شده برای بمرانی بلوز، کانتری، راک، جاز، بالکان و جیپسی است. سازها از گیتار آکوستیک و الکتریک تا کنترباس، پیانو، آکوردئون، بانجو، ماندولین، یوکللی، سازدهنی، ترومبون، ترومپت، یوفونیوم، سوسافون، کلارینت، درامز و پرکاشن گسترده‌اند. این پالت توضیح می‌دهد چرا صدای گروه در کافه صمیمی به گوش می‌رسد و در سالن بزرگ هم شلوغ نمی‌شود: لایه‌ها آکوستیک و بادی‌اند، نه فقط درام ماشین. بهزاد عمرانی خواننده و گیتار ریتم است؛ یعنی خط آواز از همان ابتدا به ریتم گروه قفل شده، نه به یک صدای جدا که روی ترک آماده بخواند.
مسیر بمرانی در پاپ داخل کشور خلاف مسیر ستاره‌های تلویزیونی دههٔ نود است. آن‌ها از مجوز و آنتن شروع نکردند؛ از وب، کافه، خیریه و تئاتر شروع کردند، بعد آلبوم کودک با نشر چکه گرفتند، بعد آلبوم بزرگسال با نوفه و رسول‌اف، بعد سالن میلاد و جشنوارهٔ فجر. خندوانه دیده شدن را زیاد کرد، اما بدنهٔ کارنامه همان آلبوم‌ها و موسیقی نمایش است. در بازاری که گروه مستقل اغلب پس از یک آلبوم متوقف می‌شود، تداوم بمرانی از ۱۳۸۷ تا آلبوم‌های پایان دههٔ نود و پس از آن، نتیجهٔ همان ترکیب خانوادگی و سازهای غیرمعمول است: سه عمرانی در خوانندگی، کیبورد و بیس، به‌علاوهٔ بادی‌های مزکی و گیتار قربانی.
برای شنوندهٔ امروز، بمرانی را نباید فقط با تیتراژ خندوانه شناخت. آن تیتراژ درِ ورود بود. آنچه پشت در مانده، گروهی است که بلوز و کانتری را با شعر شاملو و سیلورستاین و با بازخوانی پاپ دههٔ چهل مخلوط کرده، برای کودک آلبوم ساخته بدون آن‌که لحن بزرگسال را در آلبوم بعدی حذف کند، و صحنهٔ تئاتر را آزمایشگاه صدا گرفته است. اگر پاپ مستقل داخل ایران در دههٔ نود خورشیدی چند نام پایدار داشته باشد، بمرانی یکی از آن نام‌هاست؛ نه به‌خاطر یک تک‌آهنگ، به‌خاطر این‌که از کافه تا میلاد، سازبندی‌اش را عوض نکرد.
این مقاله از منابع عمومی نوشته شده؛ متن ترانه بازنشر نمی‌شود.
