مجید خراطها؛ از تنهاترین تنها تا دیگه میرم و صحنهٔ میلاد
زندگی و آغاز
مجید خراطها به روایت ویکی‌پدیای فارسی در هفتم مهر ۱۳۶۴ در تهران به دنیا آمد. اصالت را همان مدخل بجنوردی یا قوچانی، بنا به گفتهٔ خودش در مصاحبه‌ها، نوشته است. نواک همین تاریخ تولد را تکرار کرده است. بیتوته و پارس‌ناز تهران را محل تولد دانسته‌اند و پارس‌ناز افزوده دربارهٔ زادگاه حرف و حدیث هست و بعضی قوچان می‌گویند. این ابهام را نباید به نفع یک شهر حل کرد؛ مبدأ اداری تهران است و ریشهٔ خانوادگی در روایت خود او شمال شرق. سه برادر مسعود، سعید، وحید و یک خواهر در ویکی‌پدیا آمده‌اند. وحید در آثار متعدد همخوان یا خوانندهٔ همراه است. سعید در گزارش خبرآنلاین مدیر برنامه معرفی شده است.
ویکی‌پدیا سازها را آواز، ویولن و گیتار و سال‌های فعالیت را از ۱۳۷۵ نوشته است. ناشر آلبوم مجاز «ایران‌گام» است. فارغ‌التحصیلی «دکترای موسیقی از ایران» در ویکی‌پدیا آمده؛ پارس‌ناز همان را به «معادل دکترا با ۴۵۰۰ ساعت آموزش» و حتی شایعهٔ دکترای افتخاری ترکیه فروکاسته است. احتیاط این است که ادعای مدرک را ادعای مدخل و صفحات عام بدانیم، نه مدرک دانشگاهی تحقیق‌شده. نقاشی و داستان‌نویسی هم در ویکی‌پدیا آمده و نباید مرکز کارنامه شود. لقب «سلطان احساس» در صفحات هوادار تکرار شده؛ این لقب بازاری است نه عنوان رسمی.
روایت ورود به خوانندگی در پارس‌ناز این است که قطعهٔ «مسافر» را برای خواننده‌ای شناخته‌شده ساخت، پسندیده نشد، و با اصرار پدر خودش خواند؛ بعد از تلویزیون و آهنگ زنگ پخش شد. ویکی‌پدیا نخستین موزیک‌ویدئوی «مسافر» را در قوچان نوشته است. این دو روایت با هم می‌خوانند اگر «مسافر» را قطعهٔ آغاز شهرت اینترنتی/تصویری بگیریم، نه لزوماً نخستین نُت زندگی. نخستین آلبوم حرفه‌ای در ویکی‌پدیا و نواک «تنهاترین تنها» سال ۱۳۸۴ است. یعنی پیش از مجوز ۱۳۹۱، چند سال بازار غیررسمی در کار بوده است.
مسیر هنری
مسیر دو دوره دارد: پیش از مجوز و پس از مجوز. دورهٔ نخست آلبوم‌های «تنهاترین تنها» ۱۳۸۴، «زخم زبون» زمستان ۱۳۸۵، «وداع» ۱۳۸۶، «آواره» زمستان ۱۳۸۷، سپس در جدول ویکی‌پدیا «کنسل» ۱۳۸۸ و «حس خاص» ۱۳۹۰ است. بیتوته «کنسل» را ۱۳۸۹ هم نوشته؛ یک سال اختلاف در آلبوم غیررسمی غیرعادی نیست. ویکی‌پدیا گفته میان این‌ها تک‌آهنگ و تنظیم برای دیگران هم ساخته است. دورهٔ دوم با مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد در ۱۳۹۱ و آلبوم «دیگه میرم» از ایران‌گام با چهارده قطعه آغاز می‌شود. سه سال بعد، ۱۳۹۴، «دارم میرم» با نه قطعه و موزیک‌ویدئویی با مضمون مبارزه با سرطان آمد. پارس‌ناز نوشته شایعهٔ ابتلای خودش به سرطان از تصاویر کلیپ برخاست و واقعیت نداشت. مضمون ویدئو را باید مضمون اثر دانست نه شرح حال پزشکی خواننده.
صحنه از پس از آلبوم مجاز جدی شد. ویکی‌پدیا نخستین کنسرت رسمی را سالن میلاد نمایشگاه بین‌المللی تهران نوشته است. جام‌جم در اردیبهشت ۱۳۹۳ گزارش داد پس از اجرا در اریکهٔ ایرانیان تهران، ۱۱ اردیبهشت دو سانس در سالن آوینی بندرعباس می‌خواند و دو سال پیش هم در همان شهر اجرا داشته است. همان گزارش به نقل از موسیقی ما از اجرای خیابانی روز مادر در پارک دانشجو نوشته است. ویکی‌پدیا به گزارش‌های ایسنا دربارهٔ بندرعباس و کنسرت مشترک با جمشید نجفی در تبریز ارجاع داده است. خبرآنلاین در اسفند پس از دورهٔ بیماری، از کنسرت ارومیه و سالن امام علی تهران به نقل از سعید خراطها خبر داد. در اردیبهشت ۱۴۰۵ خبرآنلاین به نقل از مهر نوشت دور تازهٔ کنسرت‌های پاپ پس از چند ماه توقف با اجرای او در تالار مرکزی مهر یزد در ۱۷ اردیبهشت از سر گرفته می‌شود؛ گزارش بعدی همان خبرگزاری برگزاری در یزد را ثبت کرد و یادآور شد پیش‌تر اجرای رامین سیدامامی در تهران آمده بود. ملوتیک برای ۲۴ آذر ۱۴۰۴ دو سانس سالن شهید آوینی بندرعباس را فروخته و تمام‌شده نشان داده است. مسیر صحنه، بنابراین، از میلاد ۱۳۹۱–۹۲ تا بندر و تبریز و یزد و بازگشت مکرر به آوینی بندرعباس کشیده شده است.
آذر ۱۳۹۷ بیماری چشمی خبر شد. خبرآنلاین از قول صفحهٔ اینستاگرام از تاربینی، درد و سردرد و احتمال التهاب عصب بینایی و تشخیص و داروی اشتباه نوشت. گزارش بعدی همان رسانه به نقل از باشگاه خبرنگاران جوان از کم‌سویی شدید، بهبود نسبی چشم راست، مشکل جدی چشم چپ، و اعلام پزشک دربارهٔ احتمال بازنگشتن کامل بینایی نوشته و نقل سعید خراطها را آورده که برادر می‌تواند روی استیج برود. ویکی‌پدیا در نهایت نوشته پس از استراحت و درمان بینایی به حالت اول برگشت. این سه لایه را باید کنار هم خواند: خبر حاد ۱۳۹۷، گزارش میانی با پیش‌بینی بدبینانه، و جمع‌بندی بعدی مدخل. مقالهٔ حاضر حکم پزشکی نمی‌دهد؛ فقط می‌گوید بیماری در کارنامهٔ عمومی ثبت شد و صحنه پس از آن ادامه یافت.
ویکی‌پدیا نوشته در کتاب «پاپ‌نامه» همراه چند خواننده و آلبوم‌های ۱۳۹۳ و ۱۳۹۴ بررسی شده و معرفی کتاب در ایسنا آمده است. این را باید حضور در نقد مکتوب پاپ دانست، نه جایزه.
سبک و صدا
سبک خراطها پاپ احساسی فارسی با جملهٔ طولانی شکایت، خطاب، و گاه مضمون اجتماعیِ حاشیه‌نشین است. لقب بازاری «سلطان احساس» به همین غم اشاره دارد. خودش در نقل پارس‌ناز گفته از غم نمی‌ترسد چون بخشی از وجود اوست. بیتوته نقل کرده که خود را خوانندهٔ کوچه‌بازاری نمی‌داند. این دو جمله با هم قابل‌جمع‌اند: مضمون نزدیک به زبان مردم است، اما او برچسب بازار را رد می‌کند. تنظیم‌ها غالباً پاپ با کیبورد و گیتار و گاه ویولن‌اند؛ ویکی‌پدیا ویولن و گیتار را در سازها آورده است.
کارنامه فقط عاشقانهٔ شخصی نیست. «دارم میرم» با ویدئوی سرطان، «کارتن‌خواب»، «زندونی»، «۲۴ ماه» در فهرست تک‌آهنگ‌ها و نواک، دایره را به رنج اجتماعی و بیماری می‌برند. «مسافر» قطعهٔ آغاز شهرت است و در آلبوم مجاز ۱۳۹۱ هم آمده؛ یعنی مادهٔ غیررسمی به آلبوم رسمی مهاجرت کرده است. این مهاجرت سبک را عوض نکرد؛ همان صدا مجوز گرفت.
همخوانی با وحید لایهٔ خانوادگی صداست: «پاییز» و «زخم زبون» در آلبوم ۱۳۸۵، «خداحافظ گل نازم» در «کنسل»، بعد تک‌آهنگ‌هایی چون «هنوز خالیه جات»، «کی اومده به جای من»، «زندگیمی بابا». اعتراف با نسرین مقانلو در فهرست تک‌آهنگ‌های ویکی‌پدیا آمده و باید به‌عنوان استثنای همراه زنانه شنیده شود، نه قاعده. قاعده، صدای خودش و گاه برادر است.
پس از ۱۳۹۱ الگوی آلبوم کامل ضعیف شد و تک‌آهنگ غالب گردید، چنان‌که در بقیهٔ پاپ ایران. نواک فهرست بلندی از تک‌آهنگ را بالای صفحه چیده: «۲۴ ماه»، «تو غصه منو نخور»، «بارون زده»، «جوابم کردن»، «عزیزدلم»، «دیگه میرم»، «بلاتکلیف». سبک شنیداری امروز بیشتر همین تک‌قطعه‌هاست تا شنیدن یک‌نفس «وداع» یا «آواره». با این حال، بدون آن آلبوم‌های غیررسمی، منطق «دیگه میرم» فهمیده نمی‌شود.
آثار و همکاری‌ها
آلبوم‌ها به روایت ویکی‌پدیا این‌اند. «تنهاترین تنها» ششم دی ۱۳۸۴، ده قطعه، از «می‌دونم برنمی‌گردی» تا «نت». «زخم زبون» ۱۳۸۵، دوازده قطعه، با حضور وحید و مهدی ابراهیمی و «مسافر». «وداع» ۱۳۸۶، هفت قطعه. «آواره» زمستان ۱۳۸۷، هفت قطعه. «کنسل» ۱۳۸۸، نه قطعه. «حس خاص» ۱۳۹۰، هفت قطعه. «دیگه میرم» ۱۳۹۱، ایران‌گام، چهارده قطعه: «تو غصه نخور»، «بلاتکلیف»، «دار و ندار»، «دیگه میرم»، «حلقه»، «تغییر کردی»، «نگران»، «بهونه»، «منو ببخش»، «تو عوض شدی»، «مسافر»، «تو آزادی»، «اشتباه کردم»، «خدانگهدار». «دارم میرم» ۱۳۹۴، نه قطعه: از عنوان تا «ببخش»، «دلشکسته»، «لجبازی»، «عادت»، «بارون»، «بچگی»، «مادر»، «ناراحت». نواک همان دو آلبوم مجاز را در بخش آلبوم‌ها نشان می‌دهد.
تک‌آهنگ‌ها در ویکی‌پدیا از «خدا نگهدار» و «دلیل رفتنت» تا «کارما» و در میان‌شان «کنسل ۲»، «حلقه ۲»، «مسافر ۲»، «اعتراف» با مقانلو، «۱۱/۱۱»، «اس و پاس»، «کارتن‌خواب»، «عطر تلخ»، «۲۴ ماه» فهرست شده‌اند. نواک «یک ماه و چهل روز» و «قلب منی و آروم آروم» را هم در تک‌آهنگ‌ها دارد. همکاری با وحید در جدول ویکی‌پدیا: «ای خدا»، «کوچه» با ترانهٔ مجید و تنظیم مهدی بختیاری، «زیاد بال و پرت دادم»، «زندگیمی بابا» با تنظیم میلاد بیضا.
میلاد مبدأ رسمی است. بندرعباس در جام‌جم و ملوتیک تکرار شده است. یزد ۱۴۰۵ در خبرآنلاین به‌عنوان کلید دور تازه پس از توقف ثبت شده است. اجرای با نصرالله رادش در ارجاع ویکی‌پدیا به مهر آمده؛ باید آن را برنامهٔ مشترک دانست نه دوئت آلبومی.
«پاپ‌نامه» او را از سطح فقط هوادار به سطح متن تحلیلی ۱۳۹۳–۹۴ برد. این حضور را نباید بزرگ‌تر از یک فصل کتاب کرد، اما در کارنامهٔ پاپ احساسی همان سال‌ها کم‌یاب است.
جایگاه
جایگاه مجید خراطها در پاپ ایران، جایگاه خوانندهٔ پاپ احساسی است که از بازار غیررسمی نیمهٔ دههٔ هشتاد به آلبوم مجاز ایران‌گام و سالن میلاد رسید و پس از بیماری چشمی هم روی صحنه ماند. در گوشه او را نه پیشگام تاریخی پاپ باید دانست نه خوانندهٔ یک تک‌آهنگ اینترنتی. حجم آلبوم غیررسمی، سپس «دیگه میرم» با چهارده قطعه، او را از بسیاری از هم‌نسلان تک‌آهنگ‌محور جدا می‌کند. لقب «سلطان احساس» را باید برچسب هوادار گذاشت؛ جایگاه دقیق‌تر، پاپ غم با مخاطب عام و صحنهٔ شهرستانی مکرر است.
نباید شایعهٔ پزشکی سرطان را از روی ویدئوی «دارم میرم» ساخت. نباید مدرک دکترا را بدون تحقیق دانشگاهی قطعی کرد. نباید اصالت را فقط تهران یا فقط قوچان نوشت. باید گفت: تهران، ریشهٔ بجنورد/قوچان در گفتهٔ خودش، مجوز ۱۳۹۱، میلاد، بندر، یزد.
در مقایسه با رامین بی‌باک که آلبوم نکیسا ساخت و بعد در استریم آکوستیک ماند، خراطها صحنه را نگه داشت. در مقایسه با یوسف زمانی و کسری زاهدی که از تک‌آهنگ دههٔ نود آمدند، او یک دهه زودتر آلبوم غیررسمی داشت. برادر وحید او را به یک کارگاه خانوادگی بدل کرده است؛ این در پاپ ایران کم نیست اما در این کارنامه پررنگ است.
خبرآنلاین ۱۴۰۵ او را از خوانندگان شناخته‌شده‌ای نوشته که کنسرت پاپ را پس از توقف دوباره کلید زد. حتی اگر اجراهای دیگری هم در همان هفته‌ها بوده باشند، انتخاب نام او در تیتر، نشانهٔ جایگاه صحنه‌ای است نه فقط استریمی.
شنیدن در گوشه
در گوشه خراطها را از غیررسمی به رسمی بشنوید تا داستان مجوز در ترتیب فایل معنا پیدا کند. از «تنهاترین تنها» و «مسافر» در «زخم زبون» شروع کنید. «وداع» و «آواره» را برای تراکم غم پیش از مجوز بگذارید. «کنسل» را با همخوانی وحید بشنوید. بعد «دیگه میرم» را کامل: دست‌کم «تو غصه نخور»، «بلاتکلیف»، «دار و ندار»، «دیگه میرم»، «حلقه» و دوباره «مسافر». اینجا همان ماده مجوز گرفته است.
«دارم میرم» را جدا و با قید ویدئوی سرطان بشنوید، نه به‌عنوان شرح حال خواننده. از تک‌آهنگ‌ها «۲۴ ماه»، «جوابم کردن»، «کارتن‌خواب» و «عطر تلخ» لایهٔ پس از آلبوم‌اند. «زندگیمی بابا» را برای کارگاه برادر بگذارید. اگر صحنه می‌خواهید، گزارش جام‌جم بندرعباس و خبر یزد ۱۴۰۵ را کنار استودیو بگذارید: همان صدا برای سالن شهرستانی تنظیم شده است.
اگر یک نشست کوتاه می‌خواهید: مسافر، دیگه میرم، حلقه، دارم میرم، ۲۴ ماه. اگر نشست بلند: یک آلبوم غیررسمی کامل، بعد چهارده قطعهٔ ایران‌گام. خراطها را با یک لقب احساسی تمام نکنید. گوشه برای او بایگانی عبور از فایل غیررسمی به میلاد است، و بعد تداوم تک‌آهنگ و صحنه حتی وقتی خبر پزشکی آمد.
این مقاله از منابع عمومی نوشته شده؛ متن ترانه بازنشر نمی‌شود.
