ماکان بند؛ پاپ دونفره دهه نود و مدار آوازی نو
شکل‌گیری گروه در میانه دهه نود
ماکان بند گروه پاپ دونفره ایرانی است که در سال ۱۳۹۵ شکل گرفت. خوانندگان آن رهام هادیان و امیر مقاره هستند. منابع متعدد شکل‌گیری علنی گروه را با حمایت یاشار خسروی، نوازنده ساکسوفون و آهنگساز، و سپس پشتیبانی مؤسسه فرهنگی هنری آوازی نو به مدیریت حسن اردستانی پیوند داده‌اند. در معرفی‌نامه‌های موسیقی، خسروی نقش رهبری یا مدیریت هنری اولیه را داشته است.
نام «ماکان» در متن‌های معرفی به ریشه فارسی و دیلمی نسبت داده شده است: ماکان پسر کاکی از حاکمان مازندران در قرن چهارم که زمانی نزد ابوالحسین ناصر در گرگان بود و مدتی بر تمیشه حکومت کرد. این توضیح ریشه‌شناختی در سایت‌های زندگینامه گروه تکرار شده و جنبه نمادین نام‌گذاری دارد، نه ادعای تبار خانوادگی اعضا.
گروه خیلی زود از مسیر تک‌آهنگ دیجیتال به شهرت رسید. نخستین تک‌آهنگ ثبت‌شده «بارون» در ۱۹ دی ۱۳۹۵ است. استقبال از این قطعه زمینه آلبوم نخست را ساخت. پس از آن در فاصله کوتاهی قطعاتی چون «کنار من باش»، «خدا پشتمه»، «ببین منو»، «خیالت تخت»، «دیوونه»، «این خیابونا» و «هر بار این درو» منتشر شد. «هر بار این درو» در دانشنامه‌ها نقطه اوج محبوبیت عمومی گروه دانسته شده است.
در مدار پاپ رسمی ایران دهه نود، ترکیب دو صدای جوان، انتشار پی‌درپی در فضای مجازی، و اتصال به ناشر دارای مجوز، الگوی تکراری موفقی شد. ماکان بند یکی از نمونه‌های بارز این الگوست: فاصله میان نخستین تک‌آهنگ تا آلبوم استودیویی کمتر از یک سال بود.
رهام هادیان و امیر مقاره
رهام هادیان متولد ۷ مرداد ۱۳۷۰ است. دانشنامه فارسی او را مسلط به ویولن، درامز، گیتار، پیانو، دمام، تومبا، هنگ‌درام، کالیمبا و تنبک معرفی کرده و نوشته که تنظیم و سرودن چند قطعه را هم انجام داده است. تیتراژ پایانی انیمیشن «شنگول منگول» با صدای او ثبت شده است. در ۱۴۰۳ در تئاتر «کأن لم یکن» به کارگردانی سیدعلی موسویان در عمارت نوفل‌لوشاتو بازی کرده است. آثار بعدی با نام او شامل «نخل بی‌سر»، «شوک»، «بی‌انصافی»، «به سرم زد» و «سیاه» در سال‌های بعد است. قطعه «به سرم زد» به مردم بندرعباس تقدیم شده است.
امیر مقاره متولد ۳ دی ۱۳۷۴ است. دانشنامه نوشته تاکنون چند آهنگ رسمی و چندین دمو منتشر کرده و در یک سریال و یک تئاتر بازی کرده است. در ۱۴۰۰ در سریال نمایش خانگی «جزیره» به کارگردانی سیروس مقدم بازی کرد. در ۱۴۰۳ در تئاتر «تیتانیوم» به کارگردانی اشکان درویشی در پردیس تئاتر شهرزاد حضور داشته است.
سایت‌های زندگینامه جزئیات شغلی پیش از شهرت را هم نقل کرده‌اند: هادیان را دارای کارشناسی میکروبیولوژی و کارشناسی ارشد آموزش زبان انگلیسی دانسته‌اند و گفته‌اند پیش از موسیقی حرفه‌ای کارهایی چون تکنسین داروخانه و آزمایشگاه داشته است. مقاره را فارغ‌التحصیل دیپلم معرفی کرده‌اند و از انتشار آثار اولیه در رادیو جوان و تجربه مدلینگ سخن گفته‌اند. این جزئیات بیشتر در سایت‌های سرگرمی تکرار شده‌اند تا در خبرگزاری‌های اصلی؛ در این مقاله به‌عنوان روایت رایج معرفی‌نامه‌ها می‌آیند، نه به‌عنوان سند اداری.
هادیان در نقل قول منتشرشده گفته سال‌ها تک‌قطعه کار می‌کرده و با شرکت در فراخوان با خسروی آشنا شده و به گروه رسیده است. این روایت با الگوی کشف استعداد از مسیر فراخوان و شبکه‌های اجتماعی همخوان است.
یاشار خسروی و امیرمیلاد نیکزاد
یاشار خسروی متولد ۲۳ اردیبهشت ۱۳۶۶ معرفی شده است. نوازندگی پیانو را از چهار سالگی و ساکسوفون را از دوازده سالگی آغاز کرده و در ۱۳۸۰ برای آموزش ساکسوفون در فضای جاز و بلوز به ترکیه رفته است. او اجرای موسیقی ایرانی با ساکسوفون را در کارنامه دارد و در شکل‌گیری ماکان بند نقش سازمان‌دهنده داشته است. در آلبوم نخست، عنوان مدیر هنری، سرپرست و ناظر ضبط برای او آمده است.
امیرمیلاد نیکزاد تنظیم‌کننده اصلی بسیاری از قطعات گروه است. معرفی‌نامه‌ها نوشته‌اند از سال ۱۳۸۷ با پیانو و کیبورد کار کرده، نوازنده پیانو و کیبورد گروه شوک فرزاد فرزین بوده و پیش از ماکان با خسروی همکاری بی‌کلام داشته است. در آلبوم «دیوونه‌بازی» تنظیم اکثر قطعات با اوست و میکس قطعات نیز به نام او ثبت شده؛ مسترینگ را آرش پاکزاد انجام داده است.
حضور این دو نام توضیح می‌دهد که چرا گروه با وجود خوانندگان جوان، از همان ابتدا صدای تنظیم‌شده و قابل پخش در بازار پاپ رسمی داشت. نقد آوای فردا بر آلبوم نخست، اعتبار ملودی و تنظیم را بیشتر به نیکزاد و خسروی نسبت داده و انتخاب خواننده‌ها را محل بحث دانسته است. این یک نظر انتقادی است، نه واقعیت عینی؛ اما نشان می‌دهد از همان سال ۱۳۹۶ صدای گروه هم هوادار انبوه داشت و هم منتقد حرفه‌ای.
آلبوم دیوونه‌بازی
نخستین آلبوم استودیویی «دیوونه‌بازی» در ۳۱ مرداد ۱۳۹۶ توسط آوازی نو منتشر و توسط هنر اول پخش شد. برخی گزارش‌ها تاریخ عرضه را اول شهریور همان سال نوشته‌اند که با فاصله یک‌روزه انتشار رسانه‌ای سازگار است. آلبوم دوازده قطعه دارد و مدت آن حدود سی و هفت دقیقه است. تهیه‌کننده مؤسسه آوازی نو با نام حسن اردستانی معرفی شده است.
فهرست قطعات شامل «نرو»، «شیک»، «با تو آرومم»، «چشای تو»، «پنجره»، «بازیچه»، «دیوونه‌بازی»، «ای داد»، «مثل کوه»، «این خیابونا»، «بارون» و «هر بار این درو» است. ترانه و آهنگ بخشی از کارها به نام خود گروه آمده؛ آرش عدل‌پرور در «شیک» و «چشای تو» نقش ترانه‌سرا و آهنگساز دارد؛ مهشاد عرب در «این خیابونا» و به‌صورت مشترک در «هر بار این درو» حضور دارد؛ تنظیم قطعه عنوانی با انوشیروان تقوی است.
آوای فردا نوشته آلبوم را دنیای هنر پخش کرده و نوازندگانی چون مسعود همایونی، آرش پاکزاد، مهران فرشباف و انوشیروان تقوی در آن نقش داشته‌اند. همان مطلب، قطعات پیش از آلبوم را تک‌آهنگ‌هایی می‌داند که مخاطب را آماده کرده بودند.
دانشنامه و خبرهای همان دوره، «دیوونه‌بازی» را پرفروش‌ترین آلبوم موسیقی سال ۱۳۹۶ معرفی کرده‌اند و «یعنی درد» رضا صادقی را در جایگاه دوم دانسته‌اند. این ادعا به گزارش‌های فروش آن سال متکی است. اگر معیار، فروش فیزیکی و مجاز بازار رسمی باشد، تبدیل یک گروه تازه‌وارد به صدر جدول آلبوم، توضیح شهرت انفجاری ماکان بند است.
تک‌آهنگ‌ها، تیتراژ و آلبوم نقاشی
پس از آلبوم نخست، جریان تک‌آهنگ قطع نشد. در ۱۶ آبان ۱۳۹۶ «یه لحظه نگام کن» منتشر شد. در پنجمین جشن موسیقی ما در سال ۱۳۹۷، تندیس طلایی بهترین قطعه برگزیده موسیقی پاپ از نگاه مردم برای همین قطعه به گروه رسید. این یکی از معدود جوایز رسمی ثبت‌شده در کارنامه آن‌هاست.
فهرست تک‌آهنگ‌های بعدی که در دانشنامه آمده بسیار بلند است و از ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۴ ادامه دارد. از میان نام‌های پرتکرار در معرفی‌ها می‌توان به «دلگیری»، «دیوونه من»، «بچه که نیستم» با آصف آریا، «رفت»، «خدا»، «ناخدا»، «دلمو دزدید»، «گره کور»، «واقعی»، «مسافرت»، «قفس» و «برمودا» اشاره کرد. در ۱۴۰۴ قطعاتی چون «بعد رفتن تو»، «هلی هلی» و «رویای تاریک» با ذکر استفاده از هوش مصنوعی در یکی از آن‌ها فهرست شده‌اند. ذکر این نام‌ها برای ردیابی کارنامه است، نه نقل شعر.
گروه برای آثار نمایشی هم تیتراژ خوانده است: «رفت» برای سریال «رقص روی شیشه» در ۱۳۹۷؛ «دلمو دزدید» برای سریال «موچین» در ۱۳۹۹؛ «گل‌های باغچه» برای فیلم «ستاره‌بازی» در ۱۴۰۲.
دومین آلبوم استودیویی «نقاشی» در ۲۸ اسفند ۱۴۰۰ باز توسط آوازی نو منتشر و توسط هنر اول پخش شد. مدت حدود چهل و هشت دقیقه و شانزده ترانه دارد. قطعه آغازین «آسه‌آسه» با ترانه شقایق امیرعضدی و آهنگ آرون افشار معرفی شده است. در جدول قطعات، نام‌هایی چون پدرام پالیز، حامد برادران، احسان احمدی، مهرشاد خنج و سالار نورانی در نقش آهنگساز یا تنظیم‌کننده دیده می‌شود. خود هادیان و مقاره در چند قطعه ترانه یا آهنگ دارند. دانشنامه میکس تمام ترانه‌های این آلبوم را به امیرمیلاد نیکزاد نسبت داده؛ در صفحه گروه، میکس و مسترینگ به چند نام از جمله مهرشاد خنج، محمد فلاحی، حامد برادران و احسان احمدی هم نسبت داده شده است. این ناسازگاری جزئی در منابع ثانویه وجود دارد و باید با احتیاط خوانده شود.
در ۲۲ آذر ۱۴۰۳ یک ئی‌پی چهار قطعه‌ای منتشر شد شامل «باور من»، «بی‌انصافی»، «دوراهی» و «طوفان». حضور «طوفان» با مدت بیش از هفت دقیقه در قالب ئی‌پی، ادامه همان گرایش به قطعات بلندتر در کار مقاره است.
اجراهای صحنه و رابطه با هوادار
ماکان بند از معدود گروه‌های پاپ رسمی بود که کنسرت‌های پرتعداد در تهران و شهرهای دیگر برگزار کرد. گزارش‌های مطبوعاتی از اجرای سالن میلاد نمایشگاه بین‌المللی در ۲۹ خرداد ۱۴۰۱ خبر داده‌اند و نوشته‌اند بلیت‌ها با تخفیف سی درصدی عرضه شده تا در شرایط اقتصادی دسترسی آسان‌تر شود.
حضور در برنامه تلویزیونی «دورهمی» نیز در منابع دانشنامه با ارجاع به ایسنا ذکر شده است.
فارسی‌چارت تا ۲۳ مرداد ۱۴۰۵ آمار پلتفرم را چنین ثبت کرده: حدود ۴۹ هزار شنونده ماهانه در اسپاتیفای، حدود ۱۰۷ هزار دنبال‌کننده در همان سرویس، و مجموع پخش رادیو جوان حدود ۶۸۹ میلیون. رتبه کلی فارسی‌چارت در همان تاریخ حدود ۱۵۸ و رتبه پاپ حدود ۶۵ بوده است. این اعداد متغیرند و فقط عکس‌لحظه‌ای از میانه مرداد ۱۴۰۵ هستند. با این حال نشان می‌دهند که حتی سال‌ها پس از موج اول ۱۳۹۶، گروه همچنان در مدار شنیدن دیجیتال فارسی حضور داشته است.
قطعات پرپخش در همان منبع با نام‌های لاتین «Harbar In Daro»، «2Deyghe Boodi» و «Ye Lahze Negam Kon» در صدر آمده‌اند. این با روایت دانشنامه‌ای که «هر بار این درو» را نقطه اوج محبوبیت می‌داند همخوان است.
نقد، بازار و پایان دوره گروهی
موفقیت تجاری سریع، نقد فنی هم به دنبال داشت. مطلب آوای فردا در ۱۳۹۶ آلبوم نخست را از نظر تنوع آوازی، تحریر و کیفیت ترانه ضعیف دانسته و در مقابل تنظیم نیکزاد را ستوده است. نویسنده نوشته گروه «یک‌شبه» شکل گرفت و دل نوجوانان را برد. چنین نقدی را باید نظر یک منتقد دانست. واقعیت قابل اتکا این است که بازار پاپ رسمی، این صدا را به‌سرعت جذب کرد و آلبوم را به صدر فروش رساند.
در صفحه دانشنامه گروه، سال‌های فعالیت از ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۵ ثبت شده و متن به زمان گذشته نوشته شده است. رسانه‌های موسیقی در مرداد ۱۴۰۵ از پایان فعالیت گروهی خبر داده‌اند. تا زمان نگارش این مقاله باید این تحول را بر اساس گزارش منابع عمومی ثبت کرد، نه با جزئیات تأییدنشده درباره علت جدایی.
برای تاریخ پاپ ایران، ماکان بند نمونه گروه دونفره‌ای است که از تک‌آهنگ شبکه‌های اجتماعی به آلبوم پرفروش، جایزه مردمی، تیتراژ سریال و کنسرت سالن‌های بزرگ رسید. نقش ناشر آوازی نو، تنظیم نیکزاد و مدیریت هنری خسروی در این مسیر کمتر از صدای دو خواننده نیست. شنونده‌ای که بخواهد این کارنامه را دنبال کند، دو آلبوم استودیویی، یک ئی‌پی و فهرست بلند تک‌آهنگ‌ها را در منابع عمومی می‌یابد؛ متن شعرها در این صفحه نیامده است.
این مقاله از منابع عمومی نوشته شده؛ متن ترانه بازنشر نمی‌شود.
