ایهام؛ پاپ سنتی زانیار و مازیار پس از بغض
زندگی و آغاز
ایهام گروه دوخواننده‌ای پاپ سنتی ایران است، نه نام مستعار زانیار خسروی. شرکت آوای فروهر نوشته گروه با ایدهٔ زانیار در ۱۳۹۶ برای آثار نو و تلفیقی شکل گرفت و از شروع رسمی با همان شرکت کار کرد. ویکی‌پدیای فارسی همکاری زانیار خسروی و مازیار لشنی را مبدأ دانسته است. نباید ایهام را با گروه اوهام که از اواخر دههٔ هفتاد فعال بوده یکی کرد؛ شباهت املایی در جستجو زیاد گمراه می‌کند.
زانیار خسروی دوم اردیبهشت ۱۳۶۴ در تهران به دنیا آمد؛ خواننده، آهنگساز، ترانه‌سرا، تنظیم‌کننده، نوازندهٔ پیانو و بازیگر است و برادر کوچک‌تر سیروان خسروی. پیش از ایهام مسیر پاپ الکترونیک و انتشار آنلاین داشت. مازیار لشنی هشتم تیر ۱۳۷۱ در دورود لرستان به دنیا آمد. منابع او را چهرهٔ تازه‌تر پاپ ایران با صدایی نزدیک به موسیقی سنتی معرفی کرده‌اند. آوای فروهر همین تاریخ تولد و اصالت دورود را تکرار کرده است. خبر ازدواج لشنی در ۲۲ مهر ۱۴۰۱ در ویکی‌پدیا آمده؛ زندگی خصوصی فراتر از این در مقالهٔ حاضر محور نیست.
نخستین قطعه «بغض» است. ویکی‌پدیا تاریخ را ۳۱ مرداد ۱۳۹۶ نوشته و آوای فروهر شهریور ۱۳۹۶. فاصلهٔ چندروزه را می‌توان انتشار و اعلام رسمی دانست، نه دو اثر جدا. استقبال گسترده در منابع تکرار شده است. ویکی‌پدیا از قول «بسیاری از کارشناسان» آن را بهترین کار پاپ و تلفیقی آن سال خوانده؛ این جمله تبلیغاتی است و باید به «از پراستقبال‌ترین‌های همان سال در روایت ناشر و ویکی‌پدیا» فروکاست. موزیک‌ویدئو با حضور امیر آقایی و ویشکا آسایش ساخته شد و فرارو همان ویدئو را پوشش داد.
اولین کنسرت رسمی را آوای فروهر در ۱۳۹۷ دانسته است. بعضی آرشیوهای پخش، اجرایی در پنجم فروردین ۱۴۰۲ در رویال‌هال هتل اسپیناس پالاس را «اولین» نوشته‌اند که با روایت ناشر نمی‌خواند. مبدأ صحنه را باید ۱۳۹۷ ناشر گذاشت و اجراهای بعدی را ادامه دانست، نه آغاز دوباره. زانیار در ایهام غالباً آهنگسازی و تنظیم را هم بر عهده دارد؛ لشنی رنگ آوازی سنتی‌تر را می‌آورد. این تقسیم کار در معرفی‌های عمومی آمده است.
مسیر هنری
پس از «بغض»، «حال من» پنجم دی ۱۳۹۶ با آهنگسازی و تنظیم زانیار منتشر شد و به فیلم «بمب؛ یک عاشقانه» پیمان معادی وصل شد. تابناک در دی ۱۳۹۷ ویدئوی همان قطعه را با ذکر فیلم بازنشر کرد. سینما از همان سال‌های نخست بخشی از مسیر گروه شد، نه کار جنبی دیرهنگام. «غریب آشنا» برای فیلم «حرفه‌ای» ساخته شد؛ زانیار خودش در آن مجموعه بازی داشت و این همپوشانی تصویر و صدا را بیشتر کرد.
فهرست قطعات در ویکی‌پدیا بلند است و الگوی انتشار تک‌آهنگ، نه آلبوم استودیویی سالانه، را نشان می‌دهد: «بزن باران»، «جانا»، «چشمانت آرزوست»، «دریا»، «نگار»، «دنیای بعد از تو»، «شهزادهٔ بی‌عشق»، «وای از این حالم»، «خدا نگهدار»، «تاب و تب»، «تنها شدم»، «سلطان قلب من»، «عشق»، «خاطره‌هامون»، «درد» و نسخهٔ پیانو، «زیبا جان»، «دختر خان»، «شب مهتاب»، «عاشق شو»، «پروانه‌وار»، «دلتنگم»، «بزن تبر»، «چه کنم»، «سقوط»، «تمام ناتمام». متن ترانه‌ها اینجا نقل نمی‌شود. آوای فروهر در صفحهٔ گروه تک‌آهنگ‌هایی چون «امشب»، «سقوط»، «چه کنم»، «دلتنگم» و ریمیکس «شب مهتاب» را برجسته کرده است. نسخهٔ آنپلاگد «سلطان قلب من» و اجراهای زندهٔ «چشمانت آرزوست» و «بزن باران» در فهرست ویدئوها جدا آمده‌اند.
کنسرت خط دوم مسیر است. گالری آوای فروهر اجراهایی در آذر و دی ۱۳۹۸، اسفند ۱۴۰۲ و بعدتر سالن میلاد نمایشگاه و مرکز همایش‌های برج میلاد در ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ را نشان می‌دهد. تمدید سانس در اخبار همان سایت آمده است. در ۲۱ بهمن ۱۴۰۱ هنگام کنسرت ایهام در ارومیه، به روایت ویکی‌پدیای زانیار، مأمورانی که منابع آن‌ها را مرتبط با نظارت بر اماکن دانسته‌اند روی صحنه خواستار توقف شدند و واکنش زانیار و تماشاگران ثبت شد. این رویداد را نباید با کنسرت بعدی ارومیه در ۲۱ بهمن ۱۴۰۲ که در آگهی‌ها به‌عنوان اجرای برگزارشده آمده یکی کرد.
مسیر ایهام از تک‌آهنگ ویدئومحور به سالن میلاد است. برخلاف آلبوم «۲۸» زانیار، ایهام در منابع اصلی با آلبوم استودیویی شماره‌دار معرفی نشده؛ واحد کار همان تک‌آهنگ و کنسرت است. همکاری پایدار با آوای فروهر انتشار و بلیت را در مدار پاپ مجوزدار دههٔ نود و چهارصد گذاشت.
سبک و صدا
برچسب منابع، پاپ سنتی و تلفیقی است. شنیدار گروه روی تضاد دو حنجره سوار است: زانیار با سابقهٔ پاپ الکترونیک و جملهٔ کوتاه شهری، لشنی با رنگ نزدیک به آواز سنتی. تنظیم غالباً مدرن است؛ ساز سنتی و حال شرقی روی ضرب و فضای پاپ می‌نشیند. این با دنگ شو فرق دارد. دنگ شو گردش خواننده و شعر کلاسیک و جاز دارد؛ ایهام دو صدای ثابت و ترانهٔ عاشقانهٔ معاصر دارد. «همینه که هست» یا «من میلیونر نیستم» ایهام نیستند؛ «بغض» و «بزن باران» هستند.
ویدئو بخشی از سبک است نه پیوست. حضور بازیگران سینما در «بغض»، اتصال به فیلم معادی در «حال من»، نسخهٔ زنده برای برخی قطعات، و آنپلاگد برای «سلطان قلب من» نشان می‌دهد گروه روی تصویر و نسخهٔ جایگزین هم سرمایه‌گذاری کرده است. مضمون غالب جدایی، نوستالژی و عشق است. زبان ترانه به گفتار نزدیک است؛ بدون نقل شعر می‌توان گفت مخاطب جوان دههٔ نود خورشیدی هدف است، نه مخاطب ردیف.
تولید در مدار زانیار و آوای فروهر می‌ماند. این تمرکز، صدای گروه را یکدست کرده و هم‌زمان وابستگی به یک آهنگساز-تنظیم‌کننده را زیاد کرده است. اگر زانیار نباشد، ایهام به شکل فعلی تعریف منابع را از دست می‌دهد؛ لشنی هم اگر نباشد، رنگ سنتی که منابع نقطهٔ تمایز دانسته‌اند کم می‌شود. گروه به این معنا دوام دو نفره دارد نه بند بزرگ با عضو جایگزین‌پذیر.
آثار و همکاری‌ها
واحد دیسکوگرافی تک‌آهنگ است. «بغض» آغاز و هنوز پربسامدترین نام در معرفی‌هاست. «حال من» کار سینمایی معادی است. «غریب آشنا» به «حرفه‌ای» وصل است. «بزن باران» در اجراهای زنده و صفحهٔ ناشر تکرار شده است. «چشمانت آرزوست» با نسخهٔ زنده در فهرست ویدئو آمده است. «سلطان قلب من» هم استودیو دارد هم آنپلاگد و اجرای زنده. «درد» نسخهٔ پیانو هم دارد. این نسخه‌ها را در شنیدن باید جدا کرد تا تکرار دانسته نشود.
همکاران تصویری: امیر آقایی و ویشکا آسایش در ویدئوی نخست. پیمان معادی به‌عنوان کارگردان فیلمی که قطعه برایش ساخته شد. سریال «حرفه‌ای» مصطفی تقی‌زاده. ناشر و برگزارکننده: آوای فروهر. کنسرت‌ها در تهران (میلاد نمایشگاه، برج میلاد، اسپیناس) و شهرستان‌ها از جمله ارومیه در آگهی‌ها آمده‌اند. جزئیات فروش همهٔ سانس‌ها در منابع بررسی‌شده کامل نیست.
زانیار بیرون ایهام آلبوم و بازیگری جدا دارد؛ آن کارنامه را نباید به نام گروه نوشت. سیروان در معرفی ایهام عضو گروه نیست، هرچند نسبت خانوادگی زانیار همیشه در حاشیهٔ خبر هست. دکاموند و پروژه‌های دیگر زانیار را منابع ایهام محور نکرده‌اند و اینجا مخلوط نمی‌شود.
آلبوم استودیویی جامع در ویکی‌پدیای گروه نیامده است. گردآوری‌های غیررسمی دانلود را نباید آلبوم رسمی نامید.
جایگاه
ایهام در پاپ پس از ۱۳۹۶ فرمول «صدای سنتی روی تولید پاپ مجوزدار» را برای مخاطب جوان بازتولید کرد و با ویدئو و فیلم آن را دیدنی کرد. جایگاهش جدا از زانیارِ «۲۸» است و هم‌زمان بدون زانیار توضیح‌دادنی نیست. لشنی با این گروه شناخته شد؛ منابع او را پیش از ایهام ستارهٔ مستقل ندانسته‌اند.
در مقایسه با تلفیق ادبی دنگ شو، ایهام بازاری‌تر و تک‌آهنگ‌محورتر است. در مقایسه با پاپ صرفاً الکترونیک زانیار، شرقی‌تر و دوصدایی است. کنسرت ارومیه ۱۴۰۱ بخشی از تاریخ علنی صحنه است، نه کل هویت گروه. سالن میلاد و تمدید سانس‌های ۱۴۰۳–۱۴۰۴ نشان تداوم بازار بلیت است.
برای گوشه، ایهام نمایندهٔ پاپ سنتی دههٔ نود خورشیدی است که از یک ویدئوی بازیگرمحور به تور تهران رسید. نه سنت دستگاهی است، نه رپ. دو حنجره، یک ناشر، تک‌آهنگ‌های پشت سر هم.
شنیدن در گوشه
از «بغض» شروع کنید؛ بعد «حال من» را با آگاهی از فیلم معادی بشنوید، نه به‌عنوان فقط یک عاشقانهٔ جدا. «بزن باران» و «چشمانت آرزوست» را اگر نسخهٔ زنده دارند با استودیو مقایسه کنید. «سلطان قلب من» را در هر دو قالب بشنوید تا بفهمید گروه بدون لایهٔ تولید شلوغ چه می‌ماند. «غریب آشنا» را برای خط سینمای دوم بگذارید.
تک‌آهنگ‌های متأخر مثل «سقوط»، «چه کنم» و «دلتنگم» را پس از هستهٔ ۱۳۹۶–۱۳۹۸ بشنوید تا قوس یک‌دهه‌ای معلوم شود.
ایهام را با یک قطعهٔ بغض خلاصه نکنید. ارزش شنیدن در تداوم دو صدا روی فرمول پاپ سنتی است، و در این‌که سینما و سالن هر دو از همان فرمول تغذیه کرده‌اند.
این مقاله از منابع عمومی نوشته شده؛ متن ترانه بازنشر نمی‌شود.
