سهراب ام‌جی؛ از بنیان زدبازی تا آلبوم‌های یکسین و زاخار اصلی
زندگی و آغاز
سهراب مصطفوی، که با نام هنری سهراب ام‌جی شناخته می‌شود، به روایت ویکی‌دیتا و فارسی‌چارت در دهم نوامبر ۱۹۸۵ برابر با نوزدهم آبان ۱۳۶۴ زاده شده است. خاستگاه در منابع تهران آمده است. ویکی‌دیتا تابعیت ایران و بریتانیا را ثبت کرده و نام‌های دیگری چون سید سهراب مصطفوی، سهراب رابی مصطفوی کاشانی و Master of Joint را به‌عنوان نام‌های دیگر فهرست کرده است. در گفت‌وگوی بی‌بی‌سی فارسی در تیر ۱۳۸۵، خودش ام‌جی را مخفف Master Joint دانست و گفت این نام را چون به «سلطان دود» معروف بوده انتخاب کرده است. همان گفت‌وگو سن او را در آن زمان تازه بیست‌سالگی نوشته است.
زندگینامه‌های غیررسمی فارسی گاه نام خانوادگی دیگری به او نسبت داده‌اند یا او را به لیبل‌ها و گروه‌هایی جز زدبازی چسبانده‌اند. منابع دانشنامه‌ای و مصاحبهٔ اولیه، عضویت در زدبازی و نام مصطفوی را ملاک می‌گیرند. رادیوفریاد او را رپر تهرانی و از بهترین قافیه‌پردازان هیپ‌هاپ ایران توصیف کرده و نوشته در گروه، پویاترین فلو را دارد و از طنز تاریک برای رساندن حرف استفاده می‌کند.
شکل‌گیری زدبازی به اوایل ۲۰۰۲ برمی‌گردد. سامان رضاپور (سامان ویلسون) و مهراد مستوفی‌راد (مهراد هیدن) در دبیرستانی در تهران دوست بودند. انگیزهٔ سبک، کاور سامان از «Without Me» امینم با متن فارسی تند بود. پس از رفتن به لندن، سهراب را در یک دورهٔ تابستانی دیدند. او پس از همکاری در «کل‌کل»، کاوری روی «Rap Game» از دی‌دوازده، به جمع پیوست. بی‌بی‌سی نوشته سامان و سهراب در مهمانی آشنا شدند و ضبط بیشتر قطعه‌ها در خانهٔ مهراد بوده، جز مواردی که روی موسیقی امینم کار شده است.
نام زدبازی از «زاخار» به معنی رفیق و «بازی» ساخته شده است. سامان در همان مصاحبه گفته در سال اول اقامت در انگلستان با دوستی به نام سهراب، نه همین سهراب گروه، آن‌قدر معاشرت داشته که به‌جای زاخار می‌گفته‌اند «زد». بنابراین زدبازی هم می‌تواند معنای رفاقت نزدیک داشته باشد و هم، به گفتهٔ خود گروه، اشاره به آدم قدیمی و کهنه. علیرضا جزایری (علیرضا جی‌جی) بعدها به الجزیره گفته زبان فارسی با سنت شعر روزانه، بستر مناسبی برای رپ است و گروه آن‌ها از نخستین‌هایی بوده که دربارهٔ سکس و مواد و دخترها با زبانی تند خوانده است.
زدبازی: از اینترنت پنهان تا زاخارنامه
در ۲۰۰۶، وقتی بی‌بی‌سی با گروه گفت‌وگو کرد، هویت اعضا هنوز پنهان بود و عکسی منتشر نشده بود. گفت‌وگو هنگام ضبط قطعهٔ «بی‌حس» در خانهٔ یکی از اعضا انجام شد. سامان، مهراد و سهراب خود را معرفی کردند؛ سیاوش جلالی (سیجل) دانشجو در فرانسه بود و در اتاق حضور نداشت، هرچند صدایش در آهنگ‌ها شنیده می‌شد. مهراد گفت هر کس بخشی را که می‌خواند خودش می‌نویسد. سهراب دربارهٔ قطعه‌ای که به «خلیج فارس» معروف شده بود توضیح داد که موضوع جغرافیایی نیست؛ فقط چون در آن می‌گوید زدبازی از خزر تا خلیج فارس یکی است، این لقب را گرفته است. در همان گفت‌وگو دربارهٔ فحش در رپ سخن گفتند: مهراد آن را بخشی از روراستی فرهنگ رپ دانست و سهراب به رواج زبان کوچه در مدرسه و به سنت هزل در شعر ایرج میرزا اشاره کرد.
تا سال ۲۰۱۲ گروه بیشتر تک‌آهنگ می‌داد تا آلبوم. ویکی‌پدیای انگلیسی «تابستون کوتاهه» در سپتامبر ۲۰۰۷ را مشهورترین قطعه دانسته و آن را دربارهٔ حس تلخ و شیرین تابستان ایران نوشته است. الجزیره همین قطعه را روایت بازگشت تابستانی جوانان مرفه مقیم خارج توصیف کرده است. اعضایی که بعدتر آمدند سیجل، علیرضا جی‌جی و نسیم پاریزه بودند. مهراد در مستند اردشیر احمدی گفته فرمول تازهٔ آن‌ها برای ادامه لازم بود، چنان‌که فرمول اولیه برای شروع لازم بود.
«زاخارنامه» نخستین آلبوم استودیویی گروه است و در شانزدهم خرداد ۱۳۹۱ منتشر شد. خوانندگان اصلی سیجل، مهراد هیدن، علیرضا جی‌جی، سهراب ام‌جی و نسیم بودند. آهنگسازی با هیدن و جی‌جی بود. سامان ویلسون در این آلبوم حضور نداشت. مهمان‌ها سروش هیچ‌کس، بهزاد لیتو و آرش دارا بودند. جدول قطعه به قطعه نشان می‌دهد ام‌جی در بسیاری از تراک‌ها هست؛ از جمله «تهران ماله منه»، «خودش می‌دونه خوبه»، «چرا بدی؟» با هیچ‌کس، «نباید وایسیم»، «مرسی کلی»، «مهدکودک»، «نکنی باور» با لیتو و «سیگار صورتی». در «دلم تنگ شده» و بازخوانی «تابستون کوتاهه» نام او در جدول نیست. ژانر آلبوم رپ فارسی و رپ راک ثبت شده است.
در اکتبر ۲۰۱۴ گروه به‌خاطر اختلاف داخلی تعلیق شد. ویلسون که پس از «تابستون کوتاهه» کمتر در قطعات گروه خوانده بود با هیدن گروه «بزرگ» را ساخت. جی‌جی، سیجل و نسیم با هم ادامه دادند و ام‌جی تنها کار کرد. با این حال در آلبوم «پیر شدیم ولی بزرگ نه» سال ۲۰۱۴ و جلد دومش سال ۲۰۱۶ نام او به‌عنوان مهمان آمده است. در «بزرگ: ولوم ۲» سال ۲۰۱۵ نیز مهمان بوده است. آلبوم «تونل جلد ۱» مهراد هیدن در ۲۰۱۷ و «تونل جلد ۲» در ۲۰۲۰ نیز او را در فهرست مهمان دارند.
بیستم مه ۲۰۲۰ زدبازی در اینستاگرام از سرگیری فعالیت را اعلام کرد و دهم ژوئن دو تک‌آهنگ «یخ» و «بچه محل» را از رادیو جوان منتشر کرد؛ اولی دیس به ملتفت و هیچ‌کس، دومی روایتی از مسیر شهرت از آغاز رپ فارسی. «تهران می‌بینمت» سال ۲۰۲۲ آخرین قطعه‌ای است که ویکی‌پدیای انگلیسی با نام زدبازی برای این دوره ثبت کرده است. بنیان‌گذار گروه در کنسرتی در ۲۰۲۲ از پیوستن سپهر خلسه و بهزاد لیتو سخن گفت؛ بعد در پادکست این خبر تکذیب شد.
کارنامهٔ انفرادی
پنج قطعه دارد. تولید با علیرضا جی‌جی بوده؛ چهار تراک را جی‌جی و یک تراک را خشایار اس‌آر ساخته‌اند. مهمان‌ها همهٔ اعضای زدبازی جز سامان ویلسون، به‌علاوهٔ بهزاد لیتو، هستند. دانشنامهٔ فارسی نوشته ام‌جی در قطعهٔ «ما» به انحلال زدبازی اشاره می‌کند. رادیوفریاد از تراک‌هایی چون «پیشکسوت»، «نیشخند» با سیجل و نسیم، و خود «یکسین» در همین فضا نام برده است.
دومین آلبوم، «زاخار اصلی»، اول آوریل ۲۰۲۱ منتشر شد. ده قطعه دارد و یک بونوس برای نسخهٔ فیزیکی. تولیدکنندگان در دانشنامهٔ انگلیسی شامل علیسام، جواهری، علی کی، تضاد، صپهری، مهراد هیدن، آرمان میلادی، علیرضا جی‌جی و مستر ام‌پی هستند. مهمان‌ها سامان ویلسون، مهراد هیدن، علی کی، سیجل، امیر تتلو، آرش سرطان، هومان، سپهر تری‌نیک، سپهر خلسه، سینا مافی، علیرضا جی‌جی، شایان یو، ترين، آی‌دا، مسلک و مرژاک را در بر می‌گیرند. اپل میوزیک این آلبوم را در کاتالوگ ۲۰۲۱ گذاشته است. فارسی‌چارت از قطعات پرمخاطب این دوره «بین‌الملل» با جی‌جی و خلسه، «نردبون» با تتلو، «آتش بزنیم» و «وضع خرابه خونه» نام برده است.
آلبوم «مگنت» در اپل میوزیک با تاریخ ۲۰۲۵ آمده است. تک‌آهنگ‌ها و ای‌پی‌های متأخر همان کاتالوگ شامل «قهرمان» (۲۰۲۴)، «ویکی‌پدیا»، «کارما»، «یواش یواش»، «بسم‌الله» با حسن بابا، «یه جا دیگه» و «نه نی اوکی» است. نماهنگ‌هایی برای «هفت» و «می‌شنوم صداتو» نیز در همان صفحه دیده می‌شود. فارسی‌چارت تا مرداد ۱۴۰۵ برای او ده‌ها هزار شنوندهٔ ماهانه در اسپاتیفای، صدها هزار دنبال‌کننده، و بیش از یک میلیارد پخش تجمعی در رادیو جوان ثبت کرده و رتبه‌اش را در ردهٔ رپ فارسی میان هنرمندان دنبال‌شده آورده است. این آمار روزانه عوض می‌شود و باید به‌عنوان عکس لحظه‌ای خوانده شود، نه حکم ابدی.
همکاری‌های بیرون از آلبوم خودش، فهرست بلندی است: «پابلو» با نسیم، «گنگش بالاست»، «ته خط»، «۱۲ به بعد» با حصین، حضور در کارهای بزرگ، تیک‌تاک، کرنلا، تتلو و ارکید در «مال من باش»، و «میام روی خطت» با هیدن، کچی‌بیتز و علی اردوان در خرداد ۱۴۰۱. طرفداری در مطلبی کاربرمحور به قطعاتی چون «گنگش بالاست» در آلبوم «اوردوز ۳»، «چرا بدی» و «ته خط» پرداخته است؛ این متن را باید با احتیاط خواند چون لحن طرفدارانه دارد، اما نام قطعات با کاتالوگ‌های دیگر هم‌پوشانی دارد.
سبک، جایگاه، حاشیه
زدبازی را منابع انگلیسی از پیشگامان گنگستا رپ ایران دانسته‌اند و هم‌زمان با هیچ‌کس در اوایل دههٔ ۱۳۸۰ بالا آمدند. تفاوت خط هیچ‌کس، به روایت الجزیره، پرهیز از فحش و خشونت و تمرکز بر اعتیاد و بیکاری بود؛ زدبازی زبان حاشیهٔ تهران و لندن را، با فحش و تصویر مهمانی و مواد، وارد مدار کرد. مهیار آقاجانی به الجزیره گفته این موسیقی با زبان خود مردم، بدون رعایت قانون رسمی یا قاعدهٔ نانوشتهٔ اجتماعی، حرف می‌زد. توزیع عمدتاً خانگی و اینترنتی بود؛ مجوز وزارت ارشاد برای بخش بزرگی از این کارنامه مطرح نبود.
ام‌جی در این جمع، نه بنیان‌گذار دبیرستانی ویلسون و هیدن، که حلقهٔ وصل لندن است. فلو و قافیهٔ متغیر، طنز تلخ، و حضور پیوسته در آلبوم‌های دوستان پس از انشعاب، جای او را ساخته است. پس از ۲۰۱۴ تنها خواند، اما هیچ‌گاه کاملاً از مدار زدبازی خارج نشد؛ مهمان «پیر شدیم»، «بزرگ» و «تونل» ماند و در بازگشت ۲۰۲۰ دوباره در «یخ» و «بچه محل» حاضر شد.
مقالهٔ حاضر این اتهام را نه تأیید می‌کند نه رد؛ فقط ثبت می‌کند که در صفحهٔ گروه آمده است. رپ فارسی از آغاز با سانسور، مهاجرت، و جدل داخلی میان نسل‌ها درگیر بوده و کارنامهٔ ام‌جی از این زمینه جدا نیست.
آنچه نباید به این صفحه اضافه شود، نام‌ها و لیبل‌هایی است که در زندگینامه‌های ساختگی آمده و در ویکی‌پدیا و مصاحبهٔ بی‌بی‌سی نیست. شنیدن او یعنی شنیدن بخشی از تاریخ رپ فارسی که از اتاق ضبط خانگی لندن به زاخارنامه و از آنجا به صفحات اسپاتیفای رسیده است.
این مقاله از منابع عمومی نوشته شده؛ متن ترانه بازنشر نمی‌شود.
