علی عظیمی؛ از رادیو تهران تا راک مستقل لندن
زندگی و آغاز
علی عظیمی در هفتم شهریور ۱۳۵۶ در تهران به دنیا آمد. ویکی‌پدیای فارسی همین تاریخ را نوشته و ویکی‌پدیای انگلیسی بیست‌ونهم اوت ۱۹۷۷ را برابر میلادی دانسته است. رادیو زمانه سال ۱۳۵۶ و تحصیل مهندسی در دانشکدهٔ فنی دانشگاه تهران را تأیید کرده است. ویکی‌پدیای انگلیسی کارشناسی مکانیک را در دانشگاه تهران و کارشناسی ارشد را در همان رشته در دانشگاه برونل لندن ثبت کرده است. گاردین نوشته در لندن به‌عنوان مهندس تأسیسات ساختمان کار می‌کرد و در ۲۰۰۹، با رکود، کار مهندسی را کنار گذاشت و برای موسیقی به ایران برگشت. این چرخش دیرهنگام در گفت‌وگوها تکرار شده است: رادیو زمانه آغاز جدی حرفه‌ای را از حدود سی‌سالگی با گروه رادیو تهران و آلبوم ۸۸ دانسته است. ویکی‌پدیای انگلیسی نوشته از خانواده‌ای موسیقی‌دوست بود، پیانو را خود آموخت و گیتار کلاسیک را نزد باقر مؤذن کار کرد. گاردین افزوده از جوانی شعر حافظ را از بر می‌کرد و زمانی می‌خواست رمان‌نویس شود؛ موسیقی بیتلز، پینک فلوید، استینگ و پلیس را روی نوار غیرمجاز شنید.
همسر او در هر دو ویکی‌پدیا پگاه آهنگرانی آمده است. ژانر در جدول فارسی آلترناتیو راک، راک ایرانی و هارد راک است و در انگلیسی راک، بلوز، کانتری، پاپ، رگه، فیوژن و آلترناتیو. سال‌های فعالیت در ویکی‌پدیای فارسی از ۱۳۸۴ تاکنون است. اعضای رادیو تهران خود گروه را زیرزمینی می‌دانستند چون به گفتهٔ عظیمی در مصاحبه‌ای که ویکی‌پدیا نقل کرده، سال ۱۳۸۴ واقعاً در زیرزمین خانه کار می‌کردند. گاردین نوشته وقتی رادیو تهران را ساخت ناچار بود زیرزمینی بماند و بعد تصمیم گرفت کار را آزادانه‌تر در خارج ادامه دهد. لیبل ساکو در ویکی‌پدیای انگلیسی از ۲۰۱۰ آمده است: تولید آثار خودش و مستندهایی دربارهٔ موسیقی آلترناتیو ایران از جمله برای منوتو و یوتیوب. سایت رسمی aliazimimusic.com در هر دو دانشنامه لینک شده است. این شناسنامه با پاپ مجوزدار داخلی فرق دارد: مهندس مکانیک، زیرزمین تهران، مهاجرت لندن، لیبل شخصی.
مسیر هنری
رادیو تهران با عظیمی، پدرام افشین (گیتار)، حسام گرشاسبی (بیس) و پیام هاشمی (درام) در ویکی‌پدیای انگلیسی معرفی شده است. ویکی‌پدیای فارسی اواسط ۱۳۸۹ را زمان شکل جدی گروه با همین اسامی دانسته و نوشته افراد زیادی آمدند و رفتند. آلبوم «رادیو تهران ۸۸» در ۱۳ اسفند ۱۳۸۸ در جدول فارسی آمده و انتشار با همکاری گروه اوهام در ایران در ۲۰۱۰/۱۳۸۹ تکرار شده است. نام ۸۸ به سال ۱۳۸۸ خورشیدی اشاره دارد. قطعات آلبوم در ویکی‌پدیا: بهار، همیشه، اشتباه، گلایه، صبر کن، تمومِ چیزا، تو نمی‌دونی، عاشقونه، خواب‌نما، تعطیلات. «تعطیلات» و «سی و سه» در آلبوم بعدی را ویکی‌پدیای انگلیسی به تجربهٔ کنار گذاشتن مهندسی ربط داده است. عظیمی به بی‌بی‌سی فارسی گفته برای گروه‌های راک کسب موفقیت در ایران آسان نیست و حتی تمایلی به تلاش برای آن شکل از موفقیت ندارند. گاردین از زبان او نوشته با رادیو تهران سراغ مجوز نرفتند چون سانسور ترانه را عقیم می‌کند و راکی که مجوز می‌گیرد او را از درون نمی‌لرزاند.
مهاجرت به لندن همکاری گروهی را قطع کرد چون بقیه نتوانستند همراه شوند. ویکی‌پدیای فارسی نوشته او مستقل ادامه داد و در ۱۳۹۳ پس از آلبوم دوم هنوز خود را متعلق به رادیو تهران می‌دانست تا وقتی دوباره جمع شوند. در لندن صالح زارعی، مارال محمدی (ویولنسل) و جیسون گریفیتس (درام) به ترکیب پیوستند. Mean در اکتبر ۲۰۱۳. ویکی‌پدیای انگلیسی آن را نخستین آلبوم سولو دانسته است. قطعات: توی حمال، آقای پَست، آه از عشق، پیش‌درآمد، از تو بریدم، انتخاب ساده با کینگ رام، از روزها، ترانه‌ساز، سی و سه. «پیش‌درآمد» پربیننده‌ترین نماهنگ او شد؛ ویکی‌پدیای فارسی از میلیون‌ها بازدید یوتیوب نوشته و گاردین از نزدیک دو میلیون پخش در رادیوجوان در زمان آن مقاله. نماهنگ را آرش آشتیانی کار کرده است. ویدیوی «آقای پست» در جشنوارهٔ فیلم فرهنگ جایزه گرفت. گاردین نوشته موسیقی‌اش در فیلم «فروشنده» اصغر فرهادی هم به کار رفته است؛ ویکی‌پدیای انگلیسی اجرای بدون اعتبار «پیش‌درآمد» را در همان فیلم دانسته است.
«عزت زیاد» در ۱۳ خرداد ۱۳۹۵ / ژوئن ۲۰۱۶ آمد. گاردین جلد را عظیمی سوار بر الاغ برعکس وصف کرده و خود او آن را تمثیل مهاجر دانسته: به جایی ناشناس می‌رود اما رویش به جایی است که آمده. تور پانزده شهر اروپا و آمریکای شمالی در همان سال در گاردین و ویکی‌پدیای انگلیسی آمده است. نماهنگ «زندگی» بر شعر هوشنگ ابتهاج است. رادیو زمانه و بی‌بی‌سی فارسی آن را گزارش کرده‌اند و فهرستی از حاضران به دست داده‌اند: ابتهاج، اسماعیل خویی، حسین علیزاده، رضا دقتی، رضا قاسمی، شاهرخ مشکین‌قلم، سیما بینا، پوری بنایی، فرامرز اصلانی، محسن نامجو، پرویز صیاد، دریا دادور، شهره آغداشلو، رعنا فرحان، مامک خادم، حبیب مفتاح بوشهری. کارگردان آرش آشتیانی است و تهیه‌کنندگان علی عظیمی و نگین کرباسیان. عظیمی اثر را به سایه تقدیم کرده است.
«از عشق و شیاطین دیگر» در ۱۰ مهر ۱۳۹۸ / اول اکتبر ۲۰۱۹ آمد با هیهات، پناهنده، ناخدا و باز زوج باز فرد با عرفان. «کهربای آرزو» در ۱ خرداد ۱۴۰۱ قطعاتی چون رسوا، پیلبان، شریک جرم با ایندو و کهربای آرزو دارد. تک‌آهنگ «مرز پر گهر» با گلشیفته فراهانی و «خونهٔ باهار» جداگانه آمده‌اند. تورها پس از وقفهٔ کرونا در اروپا و آمریکای شمالی ادامه یافته است. گاردین از زبان او نقل کرده که نمی‌تواند در ایران اجرا کند و این برایش دردناک است، اما امیدوار است نگاه مقامات عوض شود. صداقت را شرط راک دانسته و گفته مهاجرت را لزوماً بد نمی‌داند و خود را قربانی نمی‌بیند.
سبک و صدا
سبک او راک فارسی است با لایه‌هایی که دانشنامهٔ انگلیسی فیوژن و آلترناتیو خوانده است. رادیو زمانه رادیو تهران را از نخستین گروه‌هایی دانسته که راک را با شعر فارسی درآمیخت. «تموم چیزا» تلفیق کلام عظیمی با نیما یوشیج است و بیت پایانی به روایت ویکی‌پدیا از فضای شعر بهار فریدون مشیری می‌آید. همان قطعه در برنامهٔ پارازیت کامبیز حسینی و سامان اربابی به‌طور مستمر استفاده شد. «پیش‌درآمد» را رادیو زمانه تلفیق رپ، پاپ ایرانی و سویه‌های راک وصف کرده است. در برنامهٔ چندشنبه با سینا گفته دوست ندارد فقط خواننده‌اش بنامند چون ترانه‌سرایی و ساخت را فراتر می‌داند و «پیش‌درآمد» را آنجا با میثاق اجرا کرد.
سانسور، محور توضیح سبک در گاردین است: پیش از مجوز هر سطر را چنان می‌کاوند که معنا می‌میرد. بنابراین صدای او بیرون از مدار ارشاد شکل گرفته است. «زندگی» با حضور استادان موسیقی و سینما، راک را به ادای احترام ادبی بدل می‌کند نه به تصنیف دستگاهی. عجم در «شاپرک» رنگ گروه مهاجر دیگری را اضافه می‌کند. گلشیفته فراهانی در «مرز پر گهر» صدا را به سینما و تبعید پیوند می‌دهد. گاردین نوشته مخاطب اصلی هنوز در ایران است و از فیلترشکن می‌شنود. یعنی سبک زیرزمینی تهران پس از مهاجرت هم به همان گوش خطاب می‌کند. صداقت جمله‌ای که گاردین نقل کرده، معیار خود اوست: راک مجوزدار را بی‌اثر می‌داند.
آثار و همکاری‌ها
با رادیو تهران فقط آلبوم ۸۸ در دیسکوگرافی آمده است. اوهام در انتشار ایرانی همان آلبوم نقش داشته است. سولو: آقای پست، عزت زیاد، از عشق و شیاطین دیگر، کهربای آرزو. ساکو لیبل و بستر مستند است. آرش آشتیانی کارگردان نماهنگ‌های پیش‌درآمد و زندگی است. تام سالیوان در شناسنامهٔ زندگی پرودیوسر آمده و گروه نید موسیقی را با عظیمی ساخته است. همکاری‌ها با نامجو، عجم، عرفان، ایندو، گلنار شهباززاده، گلشیفته فراهانی و کینگ رام در جداول ثبت شده‌اند. فرهادی با استفاده از پیش‌درآمد در فروشنده، مسیر راک را به سینمای جهانی برد بدون آن‌که لزوماً تیتراژ رسمی باشد. پارازیت با تموم چیزا، قطعه را به نشانهٔ شنیداری برنامه تبدیل کرد.
گروه لندن ترکیب بین‌المللی دارد. تور ۲۰۱۴ اروپا و آمریکا برای آقای پست و تور ۲۰۱۶ پانزده شهر برای عزت زیاد در منابع آمده است. گفت‌وگو با بی‌بی‌سی جهانی، ام‌بی‌سی، منوتو، ای‌بی‌سی استرالیا و روزآنلاین در ویکی‌پدیای انگلیسی فهرست شده است. این حضور رسانه‌ای بیرون، جای خالی صحنهٔ تهران را پر می‌کند اما جایگزین آن نیست؛ خود او در گاردین فقدان اجرا در ایران را دردناک خوانده است.
جایگاه
عظیمی در نقشهٔ موسیقی ایرانی جایی میان راک زیرزمینی تهران اواخر دههٔ هشتاد و راک مستقل تبعید دارد. دانشنامهٔ انگلیسی او را از پیشگامان صحنهٔ آلترناتیو ایران خوانده است. این عنوان را باید به همان منبع نسبت داد. آنچه قابل مشاهده است آلبوم ۸۸، گسست گروه پس از مهاجرت، و تداوم نام رادیو تهران در هویت او تا دست‌کم ۱۳۹۳ است. پیش‌درآمد او را از مدار فقط زیرزمینی به حافظهٔ وسیع آنلاین برد. زندگی او را به حلقهٔ ادبی و موسیقایی تبعید و داخل وصل کرد. فروشنده پلی به سینما زد. در برابر پاپ مجوزدار هم‌نسلان داخل، مسیر او مهندسی رهاشده، زیرزمین، لندن و لیبل شخصی است. گاردین جملهٔ کلیدی را گذاشته است: کار در ایران با سانسور برای او ناممکن شد، نه از سر نشنیدن مخاطب ایرانی.
شنیدن در گوشه
در گوشه از ۸۸ شروع کنید: «بهار» و «تموم چیزا» را برای راک فارسی زیرزمین و «تعطیلات» را برای زیست مهندس. بعد آقای پست را با «پیش‌درآمد» و قطعهٔ عنوان بشنوید؛ همین دو دروازهٔ سولو هستند. عزت زیاد را با «زندگی» و «فردا سراغ من بیا» بشنوید تا شعر ابتهاج و دوئت نامجو دو سوی آلبوم مهاجرت را نشان دهند. از عشق و شیاطین دیگر «پناهنده» و «هیهات» را جدا کنید. کهربای آرزو را برای تداوم دههٔ ۱۴۰۰ بگذارید. «خونهٔ باهار» و «مرز پر گهر» تک‌آهنگ‌های بیرون آلبوم‌اند. اگر نماهنگ می‌خواهید، زندگی را با آگاهی از فهرست حاضران ببینید نه فقط به‌عنوان کلیپ. آنچه در گوشه می‌ماند راک فارسی است که از زیرزمین تهران برخاست و در لندن مستقل ماند، با رویی که به گفتهٔ خودش هنوز به جایی است که آمده.
این مقاله از منابع عمومی نوشته شده؛ متن ترانه بازنشر نمی‌شود.
